Peter Danish’in kaleme aldığı, Sevin Okyay’ın çevirisini yaptığı “Devlerin Savaşı”, 20. yüzyıl klasik müzik tarihinin en güçlü iki figürünü sahnede karşı karşıya getiriyor: Amerikalı besteci ve orkestra şefi Leonard Bernstein ile Avusturyalı maestro Herbert von Karajan. Türkiye’de Nihal Usanmaz yönetmenliğinde sahnelenen oyunda bu iki dev ismi Okan Bayülgen ve Celal Kadri Kınoğlu canlandırıyor. Metin, müzik tarihinin iki efsanesini anlatırken aslında çok daha geniş bir alanı açıyor: sanatın ahlaki sorumluluğu, tarihle hesaplaşma ve dehanın gölgesinde kalan politik gerçeklik.

Oyunun dramatik çekirdeği, Bernstein ile Karajan’ın hayatlarının son döneminde gerçekleştiği varsayılan bir karşılaşmadan doğuyor. Danish, gerçek bir anekdottan yola çıkarak bu karşılaşmayı hayali bir diyaloğa dönüştürüyor. İki büyük sanatçı bir otel barında karşılaşır ve yılların rekabeti, kırgınlıkları ve ideolojik farklılıkları yavaş yavaş açığa çıkar. Başlangıçta gündelik ve neredeyse sıradan bir sohbet gibi ilerleyen diyalog, kısa sürede müzikten siyasete, sanattan tarihe uzanan sert bir hesaplaşmaya dönüşür.

(Herbert von Karajan, Dimitri Mitropoulos ve Leonard Bernstein in Salzburg in 1959)

Bu hesaplaşmanın merkezinde özellikle Herbert von Karajan’ın Nazi Partisi üyeliği yer alır. Karajan, gençlik yıllarında Nazi Partisi’ne katılmış ve savaş sonrası bu geçmiş nedeniyle uzun yıllar tartışmaların odağında kalmıştır. Öte yandan Bernstein, Yahudi kimliği ve liberal politik duruşuyla yalnızca bir sanatçı değil, aynı zamanda kamusal alanda söz alan bir figürdür. Oyun, bu iki farklı tarihsel pozisyonu basit bir suçlama veya savunma eksenine sıkıştırmadan, iki sanatçının kişisel ve etik ikilemleri üzerinden tartışmaya açar. Böylece sahnedeki gerilim yalnızca iki karakter arasında değil, aynı zamanda sanat ile tarih, başarı ile sorumluluk arasında kurulur.

Türkiye sahnelemesinin en güçlü yanı ise oyunculuklarda ortaya çıkıyor. Okan Bayülgen, Bernstein karakterinde daha taşkın, daha ironik ve duygusal patlamalara açık bir enerji kurarken; Celal Kadri Kınoğlu, Karajan’da disiplinli, ölçülü ve içten içe sertleşen bir varlık yaratıyor. İki oyuncunun sahnedeki karşıt ritimleri, karakterlerin tarihsel ve psikolojik farklılıklarını görünür kılıyor. Bu karşıtlık yalnızca metnin dramatik gerilimini güçlendirmiyor, aynı zamanda oyunu yaşayan bir tartışmaya dönüştürüyor.

Yönetmen Nihal Usanmaz, bu yoğun metni gösterişli bir sahneleme yerine oyuncu merkezli bir rejiyle kurmayı tercih ediyor. Bu yaklaşım, oyunun entelektüel yükünü ağırlaştırmak yerine seyirciyle doğrudan bir ilişki kurmasına olanak tanıyor. Sahne düzeni sade, ritim ise metnin düşünsel akışını takip edecek biçimde ilerliyor. Böylece seyirci, tarihsel referansların ağırlığı altında ezilmiyor; aksine iki karakterin giderek derinleşen yüzleşmesine tanıklık ediyor.

Oyunun finaline doğru ortaya çıkan duygusal kırılma ise temsilin en güçlü anlarından biri. Bu sahnede karakterler yalnızca birbirleriyle değil, kendi geçmişleriyle de yüzleşir. Karajan’ın geçmişte yaptığı tercihler, Bernstein’ın ideolojik ısrarı ve sanatın politik sorumluluğu üzerine kurulan tartışma, seyirciyi yalnızca müzik tarihine değil, bugünün dünyasına da bakmaya davet eder.

“Devlerin Savaşı” bu anlamda yalnızca iki büyük orkestra şefinin rekabetini anlatan bir oyun değil. Aynı zamanda sanatçıların tarih karşısındaki sorumluluğunu, dehanın ahlaki yükünü ve insanın hayatının son döneminde kaçınılmaz hâle gelen hesaplaşmayı sahneye taşıyan bir metin.

Bernstein ile Karajan arasındaki çatışma, sahnede iki karakterin ötesine geçerek daha büyük bir soruya dönüşüyor: Büyük sanat, insanın geçmişiyle yüzleşmesini kolaylaştırır mı, yoksa onu daha görünür hâle mi getirir?

Nihal Usanmaz’ın sahnelemesi ve Bayülgen ile Kınoğlu’nun güçlü oyunculukları sayesinde “Devlerin Savaşı”, müzik tarihinin iki efsanesini anlatan bir biyografik oyun olmaktan çıkıyor. Seyirciyi sanat, tarih ve vicdan arasında dolaşan bir tartışmanın içine çekiyor. Oyun bittiğinde sahnede kalan şey yalnızca iki maestro değil; sanatın gücü kadar, onun taşıdığı ağır sorular da oluyor.